ప్లాస్టిక్ కరెన్సీ వస్తే... కాగితపు నోట్ల పరిస్థితి ఏంటి?

దేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపులు వేగంగా పెరుగుతున్నప్పటికీ నగదు వినియోగం మాత్రం గణనీయంగా తగ్గలేదు. ముఖ్యంగా రూ.10, రూ.20 వంటి చిన్న విలువ కలిగిన నోట్లు ప్రతిరోజూ కోట్లాది మంది చేతులు మారుతుండటంతో అవి త్వరగా చిరిగిపోవడం, మాసిపోవడం, చలామణికి అనర్హంగా మారడం సాధారణ సమస్యగా మారింది. ఈ నేపథ్యంలో ఎక్కువకాలం మన్నికగా ఉండే పాలిమర్ (ప్లాస్టిక్) కరెన్సీ నోట్లను ప్రవేశపెట్టే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక అడుగు వేసింది. ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రి పంకజ్ చౌధరీ లోక్సభలో ఇచ్చిన లిఖితపూర్వక సమాధానంలో, రిజర్వ్ బ్యాంక్ సెంట్రల్ బోర్డు సిఫారసుల మేరకు 1934 RBI చట్టంలోని సెక్షన్-25 ప్రకారం పాలిమర్ నోట్ల ముద్రణకు ప్రభుత్వం అనుమతి ఇచ్చినట్లు వెల్లడించారు. తొలి దశలో రూ.10 విలువైన 100 కోట్ల నోట్లు, అనంతరం రూ.20 విలువైన మరో 100 కోట్ల పాలిమర్ నోట్లను ప్రయోగాత్మకంగా విడుదల చేయాలని నిర్ణయించారు. కాగితపు నోట్లు రద్దవుతాయా? ఈ అంశంపై ప్రజల్లో ఏర్పడుతున్న సందేహాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం స్పష్టత ఇచ్చింది. పాలిమర్ నోట్లు మార్కెట్లోకి వచ్చినంత మాత్రాన ప్రస్తుతం చలామణిలో ఉన్న కాగితపు నోట్లు రద్దు కావని పేర్కొంది. రెండు రకాల నోట్లు సమాంతరంగా చెలామణిలో కొనసాగుతాయి. ప్రయోగాత్మక దశలో లభించే ఫలితాల ఆధారంగా భవిష్యత్లో ఇతర విలువల నోట్లపైనా నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉంది. ముద్రణ ఖర్చు ఎక్కువైనా... దీర్ఘకాలంలో ఆదా ప్రస్తుతం చిన్న నోట్లు ఎక్కువగా దెబ్బతినడంతో ప్రతి ఏడాది భారీ సంఖ్యలో కొత్త నోట్లను ముద్రించాల్సి వస్తోంది. దీనివల్ల ప్రభుత్వంపై ముద్రణ వ్యయం నిరంతరం పెరుగుతోంది. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కరెన్సీ ముద్రణకు రూ.5,101 కోట్లు ఖర్చు కాగా, 2024-25లో అది రూ.6,372 కోట్లకు పెరిగింది. రిజర్వ్ బ్యాంక్ గణాంకాల ప్రకారం రూ.10 నోటు ముద్రణకు సుమారు 96 పైసలు, రూ.20 నోటుకు 95 పైసలు, రూ.50 నోటుకు రూ.1.13, రూ.100 నోటుకు రూ.1.77, రూ.200 నోటుకు రూ.2.37, రూ.500 నోటుకు రూ.2.29 నుంచి రూ.2.57 వరకు వ్యయం అవుతోంది. ఇక పాలిమర్ నోట్ల ముద్రణకు ఒక్కో నోటుపై రూ.2 నుంచి రూ.6 వరకు ఖర్చు అయ్యే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, అవి సాధారణ కాగితపు నోట్ల కంటే ఐదు నుంచి ఏడు సంవత్సరాల వరకు మన్నికగా ఉంటాయని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. దీంతో తరచూ కొత్త నోట్లు ముద్రించాల్సిన అవసరం తగ్గి, దీర్ఘకాలంలో వేల కోట్ల రూపాయల ప్రజాధనం ఆదా అయ్యే అవకాశముంది. పాలిమర్ నోట్ల ప్రత్యేకతలు పాలిమర్ నోట్లు నీటిలో తడిసినా సులభంగా దెబ్బతినవు. మురికి తక్కువగా పేరుకుపోతుంది. బ్యాక్టీరియా వ్యాప్తి కూడా తగ్గుతుందని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. అంతేకాదు, ఆధునిక భద్రతా ఫీచర్లను పొందుపరచడం సులభం కావడంతో నకిలీ కరెన్సీ తయారీని అరికట్టడంలో కూడా ఇవి ప్రభావవంతంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. ముందున్న సవాళ్లు అయితే పాలిమర్ నోట్ల అమలులో కొన్ని సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. భారతదేశంలోని విభిన్న వాతావరణ పరిస్థితుల్లో వాటి పనితీరు ఎలా ఉంటుంది? ATMలు, కరెన్సీ లెక్కింపు యంత్రాలు, బ్యాంకింగ్ మౌలిక సదుపాయాలకు ఎలాంటి మార్పులు అవసరమవుతాయి? ప్రజల నుంచి ఎలాంటి స్పందన వస్తుంది? వంటి అంశాలను ప్రభుత్వం ప్రయోగాత్మక దశలో సమగ్రంగా పరిశీలించనుంది. విశ్లేషణ పాలిమర్ కరెన్సీ ప్రవేశం అనేది కేవలం కొత్త రకం నోట్ల విడుదల మాత్రమే కాదు. కరెన్సీ నిర్వహణ వ్యయాన్ని తగ్గించడం, నకిలీ నోట్ల నియంత్రణ, దీర్ఘకాలిక మన్నిక, పరిశుభ్రత వంటి అంశాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని తీసుకుంటున్న వ్యవస్థాపరమైన నిర్ణయంగా దీనిని చూడవచ్చు. ప్రారంభ దశ విజయవంతమైతే భవిష్యత్లో అధిక విలువ కలిగిన నోట్లను కూడా పాలిమర్ రూపంలో ప్రవేశపెట్టే అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ, దీనిపై తుది నిర్ణయం ప్రయోగాత్మక ఫలితాలపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.