"‘మీరు మాకు మోహన్దాస్ గాంధీని ఇచ్చారు.. మేము మీకు మహాత్ముడిని ఇచ్చాం’.. ఆఫ్రికా-భారత్ బంధంపై జైశంకర్ భావోద్వేగ వ్యాఖ్యలు"

‘మీరు మాకు మోహన్దాస్ గాంధీని ఇచ్చారు.. మేము మీకు మహాత్ముడిని ఇచ్చాం’.. భారత్-ఆఫ్రికా బంధానికి జైశంకర్ కొత్త అర్థం న్యూఢిల్లీ వేదికగా నిర్వహించిన ఆఫ్రికా దినోత్సవ వేడుకలు ఈసారి కేవలం దౌత్య మర్యాదలకే పరిమితం కాలేదు. భారత్-ఆఫ్రికా సంబంధాల చారిత్రక లోతు, స్వాతంత్ర్య ఉద్యమాల ఉమ్మడి వారసత్వం, భవిష్యత్ వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంపై విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ చేసిన వ్యాఖ్యలు ఈ కార్యక్రమానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం తీసుకొచ్చాయి. దక్షిణాఫ్రికాను ఉద్దేశించి ఆయన చేసిన "మీరు మాకు మోహన్దాస్ గాంధీని ఇచ్చారు... మేము మీకు మహాత్ముడిని ఇచ్చాం" అనే వ్యాఖ్య సభలో ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచింది. ఈ ఒక్క వాక్యంతో గాంధీ వ్యక్తిత్వ పరిణామంలో దక్షిణాఫ్రికా పోషించిన చారిత్రక పాత్రను, అదే సమయంలో ప్రపంచానికి అహింసా తత్వాన్ని అందించిన భారతదేశం పాత్రను జైశంకర్ ప్రతీకాత్మకంగా వివరించారు. వేల ఏళ్ల చరిత్ర.. నాగరికతల అనుబంధం భారత్-ఆఫ్రికా సంబంధాలు ఆధునిక దౌత్యంతో ప్రారంభమైనవి కావని, వేల సంవత్సరాల క్రితమే సముద్ర వాణిజ్యం, రుతుపవనాల మార్గాల ద్వారా రెండు ప్రాంతాల మధ్య సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయని జైశంకర్ గుర్తు చేశారు. ఆ కాలంలో వస్తువుల మార్పిడితో పాటు సంస్కృతులు, ఆహార సంప్రదాయాలు, తత్వాలు, విశ్వాసాలు, జ్ఞానం, జీవన విధానాలు కూడా పరస్పరం పంచుకున్నాయని పేర్కొన్నారు. వలసవాద వ్యతిరేక పోరాటంలో ఉమ్మడి వారసత్వం యూరోపియన్ సామ్రాజ్యవాదం భారత్, ఆఫ్రికా రెండింటినీ తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసిందని ఆయన గుర్తుచేశారు. అయితే స్వేచ్ఛ, గౌరవం, స్వయంప్రతిపత్తి కోసం జరిగిన పోరాటంలో రెండు ప్రాంతాల ప్రజలు ఒకే విలువలను పంచుకున్నారని చెప్పారు. ఈ ఉమ్మడి చరిత్రే నేటి దౌత్య సంబంధాలకు బలమైన పునాదిగా నిలిచిందని అభిప్రాయపడ్డారు. గాంధీ నుంచి మండేలా వరకు... దక్షిణాఫ్రికాలో గాంధీ అనుభవాలు ఆయన ఆలోచనా విధానాన్ని మలిచాయని, అక్కడే సత్యాగ్రహం, అహింసా సిద్ధాంతాలు మరింత బలపడ్డాయని జైశంకర్ వివరించారు. అనంతరం అదే భావజాలం ఘానా తొలి అధ్యక్షుడు క్వామే ఎన్క్రూమా, టాంజానియా నాయకుడు జూలియస్ నైరేరే, దక్షిణాఫ్రికా మాజీ అధ్యక్షుడు నెల్సన్ మండేలా వంటి నాయకులకు స్ఫూర్తిగా నిలిచిందని చెప్పారు. వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యానికి కొత్త దశ స్వాతంత్ర్యం అనంతరం భారత్, ఆఫ్రికా దేశాలు సమాన భాగస్వాములుగా కలిసి పనిచేస్తూ సౌత్-సౌత్ సహకారానికి బలమైన పునాది వేశాయని జైశంకర్ పేర్కొన్నారు. ప్రస్తుతం వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, మౌలిక సదుపాయాలు, సామర్థ్యాభివృద్ధి, విద్య, ఆరోగ్యం వంటి అనేక రంగాల్లో భాగస్వామ్యం వేగంగా విస్తరిస్తోందన్నారు. అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలో ఆఫ్రికాకు మరింత ప్రాధాన్యం దక్కాలని భారత్ ఎప్పటి నుంచో మద్దతు ఇస్తోందని ఆయన స్పష్టం చేశారు. సంస్కరించిన ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో ఆఫ్రికాకు తగిన ప్రాతినిధ్యం కల్పించాల్సిన అవసరాన్ని మరోసారి నొక్కిచెప్పారు. అదే సమయంలో భారతదేశానికి శాశ్వత సభ్యత్వం కల్పించే ప్రయత్నాలకు ఆఫ్రికా దేశాల మద్దతును కూడా కోరారు. దౌత్య సంబంధాలకు మానవీయ కోణం ప్రసంగం ముగింపులో భారత విదేశాంగ సేవా సంస్థలో శిక్షణ పొందుతున్న 50 మంది ఆఫ్రికన్ దౌత్యవేత్తలకు జైశంకర్ స్వాగతం పలికారు. భవిష్యత్ తరాల దౌత్యవేత్తల ద్వారా రెండు ప్రాంతాల మధ్య స్నేహం మరింత బలోపేతం అవుతుందని ఆయన విశ్వాసం వ్యక్తం చేశారు. విశ్లేషణ జైశంకర్ ప్రసంగం కేవలం చారిత్రక స్మరణ మాత్రమే కాదు. గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల మధ్య పెరుగుతున్న వ్యూహాత్మక సహకారం, ఐరాస సంస్కరణలపై భారత్ తీసుకుంటున్న వైఖరి, చైనా ప్రభావం పెరుగుతున్న ఆఫ్రికాలో భారత దౌత్య చురుకుదనాన్ని ప్రతిబింబించే సందేశంగా కూడా దీనిని విశ్లేషించవచ్చు. గాంధీ వారసత్వాన్ని ప్రస్తావించడం ద్వారా భావోద్వేగ అనుబంధాన్ని గుర్తుచేస్తూనే, భవిష్యత్ ఆర్థిక-దౌత్య భాగస్వామ్యానికి కూడా భారత్ ప్రాధాన్యం ఇస్తోందనే సంకేతాన్ని ఈ ప్రసంగం ఇచ్చింది.